Ubistvo Khashoggija moglo bi značiti kraj za Mohammada bin Salmana

Saudijski novinar Jamal Khashoggi je 2. oktobra 2018. godine navodno ubijen u ambasadi Saudijske Arabije u Turskoj. Izgleda da redoslijed događaja pokazuje da je ubistvo bilo s predumišljajem. Dva dana prije njegove smrti, Khashoggi je otišao u ambasadu u Saudijskoj Arabiji u Istanbulu da bi dobio dokumente o svom razvodu da bi se mogao ponovo oženiti u Sjedinjenim Državama. Saudijska ambasada mu je naložila da se vrati 2. oktobra da dobije dokumente, što je propisno uradio. Ušao je u ambasadu oko 1 sat po podne, 2. oktobra, ali je više nije napustio. Khashoggiova vjerenica, nakon čekanja nekoliko sati, podigla je alarm kako joj je Hashoggi naredio da uradi ako se ne vrati nakon dva sata.

Odatle je potrebno početi rekonstruisanje ove priče koja podseća na roman naučne fantastike čak i po saudijskim standardima, zemlji koja ne oklijeva da kidnapuje šefove država, kao što je to slučaj sa libanskim premijerom Saadom Haririjem prije godinu dana.

Jamal Hashoggi je kontroverzna figura, predstavnik tamnog svijeta saradnje koji ponekad postoji između novinarstva i obavještajnih agencija, u ovom slučaju obavještajnih agencija Saudijske Arabije i Sjedinjenih Država. Viši zvanični krugovi u porodici Al Saud su praktično potvrdili da je Khashoggi bio agent Rijada i CIA-e dok je izvještavao iz Afganistana.

Od 1991. do 1999. nastavio je da služi u nekoliko zemalja poput Alžira, Sudana, Kuvajta i drugih dijelova Bliskog istoka, često igrajući dvostruke uloge u službi njegovog prijatelja Turki Faisala Al Sauda, ​​budućeg ambasadora Saudijske Arabije u Washingtonu i Londonu, a kasnije i vrhovnog načelnika saudijske obavještajne službe već 24 godine.

Khashoggi je proglašen za urednika vodećeg magazina na engleskom jeziku u Saudijskoj Arabiji, Arab News, od 1999. do 2003. godine. Krajem 2003. prebačen je na Al Vatan, jedne od najliberalnijih, pro-zapadnjčkih i pro-reformskih novina u zemlji. Njegov posao trajao je samo 52 dana, a uklonjen je nedugo poslije snažnih kritika upućenih vehabijskom vjerskom ekstremisti, Ibn Taymiyyah. Khashoggi se pretvorio u kritički glas saudijskog režima nakon unutrašnjih borbi između kralja Abdullaha i Turki Faisala Al-Sauda.

Jedna od glavnih kritika Khashoggia koja dolazi od frakcija lojalnih Abdullahu jeste to što je u ime CIA-a regrutovao i platio nekoliko novinara tokom svog vremena provedenog na mjestu uredniku. Ovakva optužba bi bila u skladu sa široko rasprostranjenom praksom CIA-e koja želi da djeluje na medije, a samim tim i na javno mnijenje i vrši pritisak na lidere koji ne rade ono što Washington želi.

Da bi u potpunosti razumjeli šta je dovelo do nestanka Khashoggija, važno je objasniti karijeru Turki bin Faisal Al-Sauda, ​​političkog zaštitnika Hashoggija.

Tokom vladavine kralja Khalida (1975-1982.), Turki bin Faisal Al-Saud bio je u centru odnosa između Washingtona i Saudijske Arabije, posvećen nanošenju što više štete SSSR-u, dok je bio u Afganistanu, uz pomoć stranih boraca (onih koji su kasnije postali poznati kao Al Kaida) naoružanih od strane Pakistana i finansiranih od strane Saudijaca. Nakon završetka rata u Afganistanu 1982. godine, Fahd bin Abdulaziz Al Saud postao je kralj do 2005. godine. Tokom tog perioda, Faisal je postao ugledan čovjek u okviru saudijske obavještajne službe, što ga je dovelo do toga da postane njen nesporni lider. On je uklonjen sa svog položaja 24. maja 2001. godine, nekoliko mjeseci prije 11. septembra 2001. godine. Veze koje je imao sa Osamom bin Ladenom, nakon napada 11. septembra 2001. godine, nastavile su da proganjaju Turki bin Faisala u narednim godinama, tim više i zbog toga što su rođaci žrtava 9. septembra predali sudske tužbe prema njemu i drugim saudijskim operativcima, a koje su bile teške nekoliko miliona dolara. Od 2003. do 2005. godine, Turki bin Faisal je bio ambasador u Velikoj Britaniji, naglašavajući svoju ulogu vodećeg saudijskog zvaničnika u međunarodnoj zajednici i tu je naišao na Khashoggija, kojeg je uzeo u svoje okrilje postajući mu lični savjetnik.

U narednim godinama došlo je do eksplozivne unutrašnje podjele unutar Kraljevstva, što je naglašeno smrću kralja Abdulaziza Al Sauda 2005. godine, kojeg je kralj Abdullah naslijedio i vladao do 2015. godine.

Turki bin Faisal je 2005. godine imenovan za ambasadora Saudijske Arabije u SAD-u tokom administracije Busha, a Khashogi ga je pratio kao savjetnik za medije. Tokom ovog perioda, Khashoggi je postao jedan od najjačih pristalica izraelsko-palestinskog mirovnog procesa, pokušavajući da uspostavi diplomatske razgovore između Rijada i Teherana i putujući u preko 37 američkih država kako bi objasnio svoj stav. Dok je promovirao interese saudijskog režima naslonjenog na vehabizam, a istovremeno bio i prijatelj izraelskih cionista i američkih konzervativaca, Turki bin Faisal preuzeo je manje ekstremističku poziciju, usmjereniju ka dijalogu. Zbog ovih razloga, nije bio često primljen u Bijelu kuću tokom svog mandata u Washingtonu, dok je američka administracija otvoreno više podržavala ekstremistički nastrojenog Bandara bin Sultana (velikog prijatelja porodice Bush), od umjerenog Turka bin Faisala.

Prirodan rezultat je bio taj da ga je kralj Abdullah sve više isključivao sa glavnih sastanaka koji su se vodili između Saudijaca i Amerikanaca. Konačno, bin Faisal je podnio ostavku u znak protesta. Naslijedio ga je Bandar bin Sultan.

Nazad o Khashoggiju. Važno je napomenuti da se nakon njegovog odlaska iz novina Al Watan seli u London i postaje viši savjetnik bin Faisalovom timu. Dok je Turki bin Faisal bio ambasador u Washingtonu, Khashoggi je preuzeo poziciju šefa odnosa sa medijima, dolazeći u direktan kontakt sa glavnim američkim medijskim organizacijama.

U godinama nakon rada sa ambasadorom bin Faisalom u Washingtonu, Khashoggi je bio izdavač liberalnih saudijskih novina Al Watan, objavljujući članke koji su bili kritični prema saudijskim klericima i selefizmu uopšte. Nekoliko dana kasnije, ponovo je bio prisiljen da podnese ostavku i napusti novine. Nakon ovog događaja, Khashoggi je stupio u direktan kontakt sa Al-Waleed bin Talalom, jednom od najbogatijih osoba u Saudijskoj Arabiji, i biva postavljen za direktora kanala Al Arab iz Bahreina. Kanal je nastojao da ponudi nepristrasno i objektivno razmatranje događaja na Bliskom Istoku i u Saudijskoj Arabiji. Kao direktor Al Araba, Khashoggi je često objavljivao analize i kolumne za međunarodne medije poput BBC-a, ABC-a, Al Jazeere i Dubai TV-a. Posljednjih godina, on je postao čest gost i na Al Jazeeri i imao je nedjeljnu kolumnu u The Washington Post.

Ono što se dogodilo sa Khashoggijem je ne toliko priča o disidentu koliko je to priča o borbi komplikovane cionističko-saudijsko-neokonzervativne grupe protiv neoliberalne komponente američkog imperijalizma. To je priča koja zaslužuje da bude u potpunosti istražena kako bi se razumjela borba iza zavjesa, a koja utječe na američku politiku, licemerje medija kada je u pitanju saudijska diktatura i nejasna uloga Turske.

Vraćajući se na Khashoggija, tokom Obaminog mandata, on je igrao važnu ulogu u podsticanju važnih reformi u Saudijskoj Arabiji koje su bile od suštinskog značaja za opstanak Kraljevstva. Tokom ovog perioda, odnosi između Rijada i Washingtona postepeno su se pogoršali iz mnogo razloga, prvenstveno u pogledu razlike u politikama prema Egiptu i Siriji, kao i o ljudskim pravima u Saudijskoj Arabiji.

Mnogi u kraljevskoj porodici su sumnjali da je Obama spreman da iskoristi Arapsko proljeće da se otarasi porodice Al Saud u Saudijskoj Arabiji. Odnos između Rijada i Washingtona potonuo je do kraja. Khashoggi je bio predvodnik ovih medija i političke strategije protiv Rijada. Nekada intimni prijatelj kraljevske porodice, je počeo kampanju javnog kritikovanja i uzrokovao prilične probleme skretanjem pažnje na svoje stavove.

Imajte na umu da razdvajamo atom saudijskog univerzuma. Ali nikada ne treba zaboraviti da govorimo o režimu koji muči i ubija svoje sugrađane kao i strance. To je režim koji stvara terorizam kao oružje koje se koristi za podršku sopstvenim političkim ciljevima. To nisu ljudi opterećeni moralnim načelima.

Ipak, uprkos tome, nijedna zemlja nije monolitna u smislu onih koji imaju vlast, posebno kada su u pitanju vanjski poslovi. To su oprečni stavovi i unutrašnje borbe koje određuju tok događaja, kao i slučaj Khashoggijeve smrti.

Tokom administracije Obame, Khashoggi je kao bivši obavještajac sa informacijama o Saudijskoj Arabiji i intimni prijatelj kraljevske porodice, nastavio je da radi povezan sa SAD-om i promovirajući Arapsko proljeće kao vid borbe koju je posebno favorizirao Obama. Kritikovanje porodice Saud bilo je konstantno, iako je cijenio ulogu koju je Rijad igrao u regionu, posebno u pogledu agresije na Siriju.

U narednim godinama, uz porast moći kralja Salmana, a posebno nakon pobjede Donalda Trumpa, sve se promijenilo ka gorem u regionu, pa tako i za novinara "disidenta". Bin Salman postao je moćnik koji drži vlast u Saudijskoj Arabiji, pokrenuo je, dobivši instrukcije od Trumpa, skoro rat sa Katarom, pogotovo zbog uloge Al Jazeere, koja je često bila domaćin Khashoggija i sve više je kritikovala Bin Salmana i njegovu viziju za kraljevsku budućnost (Vizija 2030).

U vrijeme Salmanove kampanje represije, kraljevski nećak je iskoristio priliku da napadne sve svoje protivnike, pa su mnogi ljudi blizu Khashoggija bili uhapšeni, mučeni i ubijani. Njegov stari poznanik, Al-Waleed bin Talal, uhapšen je i mučen, na veliko nezadovoljstvo Zapada, s obzirom da je bio jedan od najpoznatijih Saudijaca u inostranstvu, koji su bili uključeni u kompanije poput Twittera. U vrhuncu represije, čak je i libanski premijer, Saad Hariri, kidnapovan i prebačen u Rijad gdje je prošao „ponovnu edukaciju“. Khashoggi je osjetio opasnost, a 2017. godine je pobjegao iz Saudijske Arabije kako bi živio u Sjedinjenim Državama.

Khashoggi je nastavio sa svojim kolumnama koje su kritikovale režim u Saudijskoj Arabiji, napadajući kampanju u Jemenu na Al Jazeerinom gostovanju i optužujući bin Salmana da je sve osim pozitivnog revolucionara za Kraljevinu. Kritika Kashoggija ukazala je na nedostatak demokratije, kao i na rigidnost u kraljevstvu, optužbe koje su, nakon što ih je čuo Salman, novinaru i presudile.

Događaji u Istanbulu su kulminacija groteskne situacije u kojoj je Donald Trump dao punu slobodu svojim bliskim saveznicima u regionu, Izraelu i Saudijskoj Arabiji. Analizirajući akcije ove dvije zemlje tokom posljednja 24 mjeseca, postao je jasan obim slobode koju Washington smatra da uživa.

Mogli bismo ući u nevjerovatne špekulacije o Khashoggijevoj smrti, navodeći anonimne saudijske izvore; ili smo mogli jednostavno doći do najočiglednijeg zaključka. Khashoggi je uhapšen u ambasadi i onda je mučen, ubijen i isječen od strane 15 operativaca iz Saudijske Arabije koji su stigli u Istanbulu na 24 sata, i otišli vrlo brzo nakon ubistva Khashoggija. Teško je povjerovati da turske službe, koje su oduvijek igrale dvostruku i trostruku igru, nisu znale šta se događa. Sam Khashoggi je vjerovatno dobio uvjeravanja da je ambasada Saudijske Arabije u Istanbulu sigurno mjesto za prikupljanje dokumenata. Očigledno ga je izdao neko u koga je imao jako povjerenje.

Turska je jak saveznik Katara i igra glavnu ulogu u regionu. Odnosi između Rijada i Ankare nisu bili najbolji posljednjih godina, ali njihovi zajednički interesi u regionu su toliko visoki da nije iznenađujuće što je turska Nacionalna obaveštajna organizacija zatvorila više od jednog oka kako bi omogućila atentat na Khashoggija i dopustila izlazak 15 operativaca iz zemlje. Osim toga, Erdogan je bio svjestan problema koji bi ova priča stvorila između Sjedinjenih Država i Saudijske Arabije, posebno u redovima liberalnih medija američkog establišmenta.

Problemi koji proističu iz ovakvog rješavanja internih obračuna su mnogostruki. Oni se kreću od ogorčenja glavnih medija kao što je The Washington Post, CNN i ABC News koji počinju otkrivati ​​užasne detalje o Khashoggijevoj smrti, čak i ako tretiraju vijesti sa dozom umjerenosti, i ne pripisuju krivicu Rijadu otvoreno. Saudijski novac iz različitih lobija smanjuje efekat takve pažnje medija, što je uspijevalo da odvrati direktne optužbe prema saudijskom kralju u ovoj aferi. Što više vremena prolazi, postaje očiglednije kako je Khashoggi ubijen u saudijskom konzulatu po naredbi bin Salmana. U jednom trenutku, glavni mediji više neće moći da prikrivaju Saudijce. Sve se svodi na mogućnost da se optužbe izbjegnu ili pruži legitimno objašnjenje. Ni jedno ni drugo nije lahko očekivati.

Ovo je eksplozivna situacija koja prijeti da dodatno izoluje Izrael, Saudijsku Arabiju i Sjedinjene Države od ostatka svijeta. Zbog toga je Bijela kuća morala da izrazi zabrinutost u zvaničnoj formi, tražeći od Saudijaca da pruže prave dokaze o izlasku Khashoggija iz konzulata. Također moramo uzeti u obzir da je Rijad planirao da okrivi Tursku zbog nestanka novinara, navodeći da je izašao iz ambasade, i da je njegov nestanak krivica turskih obavještajaca.

Nije iznenađujuće, stoga, da je Erdogan insistirao da "teret dokazivanja kako je Khashoggi još živ, pripada Saudijskoj Arabiji". Čak i obilazak konzulata ponuđen stranim novinarima nije uspio da zaustavi ono što je očigledno. Rijad je pretjerao slijedeći Trumpove instrukcije, eliminišući neprijatan glas koji je također bio veoma blizak saudijskim geopolitičkim neprijateljima kao što su Katar i američka neoliberalna frakcija (povezana sa Obamom i frakcijom bliskom Muslimanskom bratstvu, a zabranjenoj u Saudijskoj Arabiji jer predstavlja političku alternativu državnoj religiji vehabizma).

Posljednjih 12 mjeseci smo svjedočili raznim provokacijama Izraela, SAD-a i Saudijske Arabije. Bilo je tu obaranje ruskog Il-20 kroz namjerno nepromišljene manevre izraelskih pilota, više od 200 bombardovanja suverene države Sirije, saradnja sa Rijadom u ratu u Jemenu, prijetnje Hezbollahu i Iranu koje je Netanjahu iznio čak i pred Generalnom skupštinom Ujedinjenih Nacija. Saudijska Arabija je čak uspjela i da pogorša cjelokupnu situaciju uz otmicu libanskog premijera, kontinuirano finansiranje ekstremista kao što su ISIL i Al Kaida, agresivne akcije protiv Katara i Irana, bombardovanje Jemena, a nedavno i ubistvo novinara u saudijskoj ambasadi. Sa svoje strane, SAD su posljednjih dana napravile dvije nezamislive izjave, naime, prvo su prijetili Rusiji da mora smanjiti proizvodnju određene vrste naoružanja, a potom su prijetili i pomorskom blokadom da bi spriječili izvoz istog tog naoružanja.

Sa Khashogi incidentom i medijskom olujom, ideološkom mržnjom glavnih medija protiv Trumpa i sve neizvesnijom situacijom Netanjahua (optuženog za korupciju, sa njegovom suprugom koja se također istražuje), ne bi trebalo iznenaditi da ovaj poslednji incident samo služi kao municija u političkom ratu među elitom koji ne pokazuje nikakve znake smirivanja već raste svakog dana.

Jedan od poslednjih saveza koje Sjedinjene Američke Države imaju na raspolaganju da utječu na događaje na Bliskom Istoku rizikuje da se raspadne kao posljedica loših poteza Salmana. Erdogan je već izazvao Saudijce tražeći od njih da dokažu da je novinar živ. U Kraljevini postoji otvorena špekulacija o implikacijama sukoba između Ankare i Rijada i između bin Salman i Erdogana. Postoje oni koji su spremni da se klade da bi ova najnovija bezobzirna akcija mogla da bude fatalna za vladara koji je, nakon samo godinu i po dana, izgleda već završio svoj status najmoćnijeg čovjeka Kraljevine.




Top